Codzienne monitorowanie i zarządzanie jakością wody

Najważniejsze parametry jakości wody, które należy badać, są dobrze znane; równie ważne jak wybór parametrów jest ustalenie, kiedy należy je badać. Podstawą systemu testowania jest harmonogram badań. Zapewnia on, że to, co najważniejsze, jest odpowiednio monitorowane, a także tworzy wartościową bazę danych. Istnieją dwie zasady pomagające ustalić częstotliwość testów:
a) im ważniejszy parametr jakości wody, tym częściej należy go badać;
b) im bardziej parametr może się wahać lub wahał się w przeszłości, tym częściej należy go badać.

Tlen, który jest bezpośrednio zużywany przez ryby i jest niezbędny do życia, jest najważniejszym parametrem, dlatego jest monitorowany w czasie rzeczywistym. Po tlenie, który sam w sobie stanowi osobny temat, najważniejszym parametrem wpływającym na zdrowie zwierząt jest amoniak niezjonizowany. Jest on toksyczny, powstaje z odchodów ryb, jest bezpośrednio związany z ilością podanego pokarmu i – wraz z toksycznym azotynem – musi być monitorowany codziennie w systemie RAS.

Wahania pH zmieniają toksyczność innych metali i metabolitów. Chociaż pH w systemie może być historycznie stabilne, szkodliwe skutki zmian pH dla toksyczności oraz łatwość jego badania uzasadniają codzienne monitorowanie.

Pozostałe parametry jakości wody i częstotliwość ich badania zależą od gospodarstwa, gatunku, systemu, źródła wody itd., i powinny być określone na podstawie ich znaczenia oraz podatności na zmiany. Dwutlenek węgla, twardość, zasadowość oraz znane metale ciężkie mogą, ale nie muszą być monitorowane codziennie, jednak należy zaplanować ich badanie w określonych odstępach czasu. Spójne testowanie w celu stworzenia dobrej bazy danych, rzetelne prowadzenie zapisów oraz uwzględnienie danych historycznych tworzą system badania jakości wody – narzędzie do jej skutecznego zarządzania.

Właściwy harmonogram badań jakości wody jest niezbędny, jednak aby skutecznie nią zarządzać, człowiek musi potrafić interpretować dane i podejmować decyzje na co dzień. Pobranie próbek i wykonanie pomiarów to zadanie proste i każdy pracownik powinien być w stanie je wykonać. Przeprowadzenie testów i analiza jakości wody są proste przy jasnych instrukcjach, a sondy pomiarowe są łatwe w obsłudze. Kluczowe dla skutecznego systemu testowania i zarządzania jakością wody jest jednak to, aby pracownicy potrafili przejść o krok dalej – interpretować dane i podejmować decyzje na podstawie trendów.

Umiejętność rozpoznawania trendów i wiedza, jak reagować, odróżnia najlepszych pracowników od reszty. Wymaga to zarówno wiedzy teoretycznej, jak i doświadczenia z systemem, i jest obszarem, w którym formalne wykształcenie w akwakulturze lub biologii daje dużą przewagę. Aby dostrzegać trendy w jakości wody, pracownik musi najpierw przezwyciężyć rutynę. Łatwo jest przeprowadzić testy, zapisać wyniki i przejść do kolejnych zadań, nie poświęcając chwili na analizę, czy wyniki mają sens i czy widać zmiany lub trendy.

Każdego dnia osoba odpowiedzialna za badanie jakości wody powinna przeanalizować wyniki z ostatnich kilku dni i zadać sobie pytania: które parametry się wahają, jakie są progi szkodliwości, czy pH systemu powoli rośnie od tygodnia, czy twardość stopniowo spada, czy amoniak niezjonizowany nagle wzrósł?

Po zidentyfikowaniu trendu kolejnym, najtrudniejszym krokiem jest dostosowanie systemu, aby przywrócić pożądane wartości.
To właśnie tutaj doświadczenie jest najcenniejsze. Jakość wody zmienia się z jakiegoś powodu. Znajomość systemu i historycznych rozwiązań podobnych problemów jest bezcenna przy diagnozowaniu przyczyn. Wiedza, jak różne elementy systemu i zadania wpływają na jakość wody, daje technikowi wskazówki, skąd może pochodzić problem. Czy pH spada codziennie, bo zmniejsza się zdolność buforowania wody? Czy pompa dozująca straciła wydajność i nie wprowadza dodatków, przez co twardość maleje? Czy awaria biofiltra powoduje wzrost amoniaku niezjonizowanego? Czy ryby są przekarmiane i biofiltr jest przeciążony? Czy filtry stałe działają prawidłowo? Należy wykorzystać wskazówki i dane, aby znaleźć przyczynę problemu poprzez analizę systemu.

Wybór działań po ustaleniu przyczyny zależy od problemu, gospodarstwa i dostępnych opcji. Niewiele problemów z jakością wody można rozwiązać natychmiast, ponieważ system i woda są w ciągłym ruchu. Wiele z nich można skorygować od razu, ale efekty będą widoczne dopiero po pewnym czasie. Naprawa pompy dozującej rozwiąże problem twardości, ale jej wyrównanie zajmie trochę czasu. W celu natychmiastowych rezultatów można dodać bezpośrednio do systemu wodorowęglan sodu i/lub chlorek wapnia, aby szybko przywrócić twardość i buforować pH. Ponownie – doświadczenie jest tu kluczowe: wiedza, ile dostosować, jest równie ważna jak to, co dostosować. Zbyt duże korekty jakości wody można łatwo wprowadzić, co może doprowadzić do sytuacji, w której personel będzie stale „gonił” docelowe wartości.

Problemy z amoniakiem niezjonizowanym i azotynami muszą być rozwiązywane pod presją decyzji o zmniejszeniu lub przerwaniu karmienia, choć dodatek jonów chlorkowych może zmniejszyć toksyczność azotynów, jeśli ich stężenie będzie wystarczająco wysokie. Amoniak niezjonizowany usuwa się poprzez płukanie i biofiltrację, co wymaga czasu. Najważniejsze jest ustalenie, skąd pochodzi nadmiar amoniaku niezjonizowanego lub dlaczego biofiltr nie nadąża z jego usuwaniem, i skorygowanie tego. Czas obniży stężenie amoniaku niezjonizowanego, jeśli źródło problemu zostanie usunięte.

Niezależnie od problemu z jakością wody, trzy najważniejsze cechy techników – doświadczenie i umiejętności w pracy z systemem, zdolność rozwiązywania problemów oraz gotowość do działania – są kluczem do zarządzania systemem monitorowania jakości wody i niezbędne dla produktywnego gospodarstwa.
Bez doświadczonego personelu i właściwego systemu testowania drobne problemy mogą przerodzić się w duże, a duże – w katastrofy.